KUALA LUMPUR – Isu status kewarganegaraan kanak-kanak serta individu tanpa dokumen di Sarawak terus mendapat perhatian serius di Dewan Rakyat apabila Ahli Parlimen Betong, Dato Dr. Richard Rapu @ Aman anak Begri, membangkitkan soalan berhubung keberkesanan Jawatankuasa Khas Status Kewarganegaraan (JKKSK) peringkat negeri Sarawak. Soalan tersebut dikemukakan bagi menilai sejauh mana mekanisme kerjasama antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri ini mampu mempercepatkan proses verifikasi serta penyelesaian kes berbangkit bagi tempoh 2024 hingga 2026.
Isu kanak-kanak tanpa dokumen dan status kewarganegaraan yang tertangguh bukan sahaja melibatkan aspek dokumentasi pentadbiran semata-mata, malah merangkumi hak asas jangka panjang termasuk akses kepada sistem pendidikan formal, kemudahan kesihatan awam, serta perlindungan sosial golongan rentan.
Peranan dan Keberkesanan JKKSK Sarawak
Menjawab persoalan yang dikemukakan oleh Ahli Parlimen Betong, pihak Kementerian Dalam Negeri (KDN) menjelaskan bahawa Jawatankuasa Khas Status Kewarganegaraan peringkat negeri Sarawak merupakan satu inisiatif strategik kerjasama strategik di antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri. Jawatankuasa ini ditubuhkan khusus untuk meneliti, membuat verifikasi, serta memudah cara permohonan kewarganegaraan di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan.
Walau bagaimanapun, pihak kementerian menegaskan bahawa keputusan mutlak dan pertimbangan permohonan kewarganegaraan kekal di bawah bidang kuasa Kerajaan Persekutuan berdasarkan Perlembagaan Persekutuan dan undang-undang yang berkuat kuasa.
“Pendekatan kerjasama ini di antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri ini bertujuan untuk memastikan pengurusan permohonan yang lebih eksklusif, lebih adil, serta membantu mempercepatkan proses verifikasi kes, serta sebagai langkah mengurangkan isu kewarganegaraan di kalangan kanak-kanak di Sarawak.”
Statistik Permohonan Kewarganegaraan (2024–2026)
Berdasarkan data rasmi yang dibentangkan di Parlimen bagi tempoh dari tahun 2024 hingga September 2026, berikut adalah status permohonan kewarganegaraan di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan bagi negeri Sarawak:
- Jumlah Permohonan Diterima: 722 permohonan
- Kes Mendapat Keputusan Mutlak: 306 kes
- Diluluskan: 225 kes
- Ditolak: 81 kes
- Permohonan Masih Dalam Proses: 416 permohonan (bakal dibawa untuk pertimbangan dan keputusan mesyuarat jawatankuasa khas pada tahun ini)
Konteks Latar Belakang dan Cabaran Birokrasi Kewarganegaraan
Isu kelewatan dokumentasi dan status kewarganegaraan di kawasan pedalaman Sarawak sering kali dikaitkan dengan faktor geografi yang mencabar, ketiadaan pendaftaran perkahwinan yang sah pada peringkat awal, serta kekangan logistik untuk hadir ke pejabat pendaftaran di bandar utama. Keadaan ini menyebabkan ramai anak tempatan terutamanya di kawasan pedalaman berdepan jalan buntu apabila anak-anak mereka lahir tanpa dokumen pengenalan diri yang sempurna.
Melalui penubuhan JKKSK, proses tapisan peringkat awal di peringkat negeri diharap dapat dioptimumkan sebelum diserahkan kepada KDN untuk kelulusan akhir. Pendekatan ini dilihat mampu merapatkan jurang birokrasi dan mengurangkan beban pemohon yang sebelum ini terpaksa menunggu bertahun-tahun tanpa kepastian.
Isu Akses Pendidikan, Kesihatan, dan Perlindungan Sosial
Bangkit dalam sesi soalan tambahan, Ahli Parlimen Betong turut menekankan bahawa penantian keputusan status kewarganegaraan ini turut memberi kesan langsung kepada masa depan kanak-kanak terbabit. Beliau mengemukakan pertanyaan mengenai penyelarasan dasar interim antara KDN, Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM), dan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) bagi menjamin hak akses kanak-kanak tanpa dokumen ini.
Menjawab perkara tersebut, pihak kementerian memaklumkan bahawa akses kepada pendidikan formal dan perkhidmatan kesihatan awam tertakluk kepada syarat serta prosedur yang ditetapkan oleh kementerian atau agensi berkenaan. Bagi aspek kebajikan dan perlindungan sosial, keluarga atau penjaga kepada kanak-kanak terbabit dinasihatkan supaya merujuk kepada Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) untuk penilaian lanjut berdasarkan kelayakan individu tanpa menjejaskan proses permohonan status kewarganegaraan yang sedang berjalan.
Panduan Praktikal: Saluran Semakan dan Aduan Berkaitan Kewarganegaraan
Bagi pemohon di Sarawak atau waris yang berdepan isu permohonan dokumen pengenalan diri dan kewarganegaraan yang tertangguh, berikut adalah panduan dan saluran rasmi yang boleh dirujuk:
- Jabatan Pendaftaran Negara (JPN):
- Berurusan secara terus di kaunter Bahagian Kewarganegaraan JPN Negeri Sarawak atau cawangan terdekat untuk menyemak status terkini permohonan di bawah Perkara 15A.
- Pejabat Ahli Parlimen / ADUN Kawasan:
- Mendapatkan khidmat nasihat serta bantuan susulan melalui Pusat Khidmat Masyarakat setempat yang sering mempunyai akses koordinasi bersama JKKSK peringkat negeri.
- Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM):
- Merujuk kepada pejabat JKM daerah sekiranya terdapat keperluan mendesak melibatkan aspek kebajikan, sokongan sosial, atau bantuan asas kanak-kanak sementara menunggu keputusan rasmi status kewarganegaraan.
