KUALA LUMPUR – Peruntukan pembangunan bernilai jutaan ringgit yang diluluskan di peringkat persekutuan sering kali menjadi sandaran harapan utama kepada rakyat di kawasan luar bandar. Namun, sejauh manakah angka-angka besar dalam belanjawan ini mampu diterjemahkan kepada penyelesaian tuntas tanpa terikat pada birokrasi yang merimaskan dan kekangan pelaksanaan di lapangan?
Isu kritikal ini dibangkitkan secara tegas dan mendalam oleh Ahli Parlimen Betong, Dr. Richard Rapu @ Aman anak Begri, semasa berbahas dalam sidang Dewan Rakyat bagi Rang Undang-Undang Perlembagaan di peringkat Jawatankuasa yang melibatkan Jabatan Perdana Menteri. Perbahasan beliau tidak sekadar menyentuh unjuran bajet semata-mata, sebaliknya merangkumi empat teras utama yang memberi kesan langsung kepada kesejahteraan rakyat Sarawak: pembangunan fizikal wilayah, isu hak milik tanah adat Bumiputera (NCR), pematuhan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), kecekapan Unit Penyelarasan Perlaksanaan (ICU), serta beban kos pembaikan kerosakan infrastruktur akibat bencana banjir.
Peruntukan Hal Ehwal Sabah, Sarawak dan Wilayah Persekutuan (BHEUU)
Memulakan perbahasannya pada Butiran 010200, Ahli Parlimen Betong menyentuh peruntukan di bawah Bahagian Hal Ehwal Sabah, Sarawak dan Wilayah Persekutuan (BHEUU) yang menyaksikan peningkatan ketara daripada RM18.83 juta pada tahun 2026 kepada RM25.59 juta bagi tahun 2027.
Meskipun menyambut baik peningkatan peruntukan tersebut, YB Betong menegaskan bahawa angka yang lebih besar mesti disertai dengan terjemahan praktikal yang berkesan. Keutamaan harus diberikan kepada penyelesaian isu-isu tertunggak yang benar-benar membawa impak ketara kepada rakyat di Sarawak, terutamanya dalam aspek penyelarasan projek pembangunan luar bandar dan sosioekonomi.
“Betong menyambut baik peningkatan ini, namun peruntukan yang lebih besar mesti diterjemahkan kepada penyelesaian isu yang benar-benar memberi manfaat kepada rakyat kita di Sarawak.” — Dr. Richard Rapu @ Aman anak Begri, Ahli Parlimen Betong
Kemelut Pensukatan Tanah Adat Bumiputera (NCR): Warisan dan Asas Kelangsungan Hidup
Salah satu isu paling berjiwa rakyat yang ditekankan oleh Betong ialah kelambatan proses pensukatan tanah Hak Adat Bumiputera (NCR) di Sarawak. Tanah NCR bukan sekadar aset ekonomi bermata wang, sebaliknya merupakan warisan turun-temurun, sumber pendapatan utama, serta asas kelangsungan hidup masyarakat Bumiputera, khususnya kaum Dayak di luar bandar.
Beliau mendedahkan jurang ketara di mana Kerajaan Persekutuan meluluskan peruntukan sebanyak RM15 juta di bawah Rancangan Malaysia ke-13 (RMK-13) untuk tujuan pensukatan tanah NCR, namun hanya RM2 juta sahaja yang telah disalurkan pada tahun 2026. Sebaliknya, Kerajaan Negeri Sarawak sendiri telah memperuntukkan sebanyak RM40 juta bagi memperkukuh program yang sama.
Kotak Ringkasan: Isu Pensukatan Tanah NCR & Peruntukan
- Peruntukan Persekutuan (RMK-13): RM15 juta diluluskan secara keseluruhan.
- Dana Disalurkan (2026): Hanya RM2 juta disalurkan kepada negeri.
- Inisiatif Negeri Sarawak: Memperuntukkan RM40 juta bagi mempercepat program ukur tanah NCR.
- Tuntutan Utama: Kejelasan jadual pelaksanaan, penambahan peruntukan tahun 2027, serta percepatan pengeluaran surat hak milik tanah di bawah Seksyen 18 Kanun Tanah Sarawak.
Penjelasan teknikalnya jelas: kejayaan program pensukatan NCR tidak boleh hanya diukur melalui keluasan tanah yang berjaya diukur di atas kertas, tetapi melalui berapa ramai pemilik tanah yang akhirnya menerima dokumen sah pengiktirafan hak milik secara rasmi.
Pelaksanaan MA63: Pemantauan Ketat dan Petunjuk Prestasi Utama (KPI)
Beralih kepada perbincangan mengenai pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), Betong mengambil maklum bahawa daripada 29 perkara yang dipantau sehingga Oktober 2026, sebanyak 16 perkara telah diselesaikan sepenuhnya, manakala 3 perkara diselesaikan secara interim dan 10 lagi masih dalam proses rundingan.
Beliau menggesa agar peruntukan BHEUU 2027 digunakan secara optimum untuk memastikan setiap keputusan Majlis Tindakan Pelaksanaan MA63 (MTPMA63) dilaksanakan secara tuntas oleh kementerian dan agensi berkaitan. Setiap perkara yang dipersetujui wajib mempunyai agensi peneraju (lead agency) yang jelas, garis masa pelaksanaan yang ketat, serta mekanisme pemantauan berterusan bagi mengelakkan sebarang keputusan terbengkalai akibat kekangan pentadbiran atau kewangan.
Kecekapan ICU dan Cabangan Geografi Projek di Sarawak
Menyentuh Butiran ICU (Unit Penyelarasan Pelaksanaan) di bawah unjuran belanjawan 2027, Betong mengetengahkan cabaran unik landskap geografi Sarawak yang luas, berbukit-bukau, serta membabitkan kos pengangkutan logistik bahan binaan yang tinggi.
Beliau menegaskan bahawa projek persekutuan di Sarawak tidak boleh terlalu terikat dengan proses birokrasi berpusat yang panjang, memandangkan agensi teknikal di peringkat negeri mempunyai kepakaran dan keupayaan tersendiri. Sehubungan itu, tiga perkara utama menuntut penjelasan terperinci daripada pihak kerajaan:
- Garis Masa Pelaksanaan: Sejauh manakah kuasa pelaksanaan projek persekutuan diturunkan kepada agensi teknikal negeri, khususnya bagi projek bernilai melebihi RM50 juta?
- Kajian Semula Kos Projek: Adakah kerajaan bersedia mengkaji semula nilai siling projek agensi negeri berdasarkan realiti kos bahan binaan semasa?
- Kelulusan Perubahan Skop (V.O): Langkah khusus ICU dalam mempercepat kelulusan perubahan skop projek dan peningkatan kos agar tidak menjejaskan penyampaian kemudahan asas kepada rakyat.
Beban Pascabanjir: Mengapa Sarawak Perlu Menanggung Beban Sendiri?
Isu kritikal terakhir yang dibangkitkan di bawah kod butiran B030500 dan P09910 berkaitan kerosakan infrastruktur jalan raya akibat bencana banjir di Sarawak.
Bagi tahun 2026, Sarawak telah membelanjakan sebanyak RM350 juta daripada dana sendiri untuk membaiki jalan negeri dan jalan persekutuan yang rosak teruk akibat banjir. Walau bagaimanapun, apa yang dikesalkan tiada satu pun sen peruntukan disalurkan oleh Kerajaan Persekutuan bagi membantu menampung kos pembaikan infrastruktur awam yang terjejas ini.
“Jika Kerajaan Persekutuan boleh menyediakan peruntukan pembaikan jalan akibat banjir di Semenanjung, mengapa bantuan yang setara tidak diberikan kepada Sarawak? Kita tidak meminta layanan istimewa, kita hanya menuntut keadilan dan kesaksamaan dalam pengagihan peruntukan.” — Dr. Richard Rapu @ Aman anak Begri, Ahli Parlimen Betong
